Bewaren, en nalaten
Bij Bitcoin zijn er geen accounts en wachtwoorden: er zijn sleutels. Zie het voorlopig als een wachtwoord dat niemand kan resetten: alleen jij kent het, en als je het kwijtraakt, kan niemand het je teruggeven. Daarom doet het ertoe hoe je het bewaart. Het zelf bewaren, zonder iemand ertussen, heet zelfbewaring.
Amadori, op een zeilboot bij de Hebriden met andere schippers, geeft paper wallets met een nautisch thema van 10 euro cadeau. Sommigen raken ze kwijt. Iemand heeft er onlangs een ingewisseld, en hij was meer dan 2.000 euro waard.1 Het is het enige geldverhaal dat Amadori vertelt. Ons gaat het om wie dat vel nooit meer heeft teruggevonden.
Op de telefoon of op de computer
De meest gebruikte wallet is een app: de sleutel staat in de telefoon of in de computer, beschermd door een pincode. Dat is handig, en het is de portemonnee die je op zak hebt. Als je hem aanmaakt, laat de app je de herstelwoorden (seed) zien: op papier geschreven geven ze je de sleutel terug als je je telefoon kwijtraakt. Maar een telefoon is de hele dag met internet verbonden, en er draait van alles op: wat je morgenochtend niet nodig hebt, bewaar je op een andere manier.
Hardwarewallet
Het is een klein apparaatje dat de sleutel bewaart en ondertekent zonder hem ooit met internet in contact te brengen. Je koopt hem bij de fabrikant, ongebruikt, en je maakt zelf de woorden aan. Als hij aankomt met de woorden al opgeschreven, is het oplichting.
Paper wallet
Een sleutel afgedrukt op papier. In Rovereto hebben we ze in serie gemaakt, met de waarde erop gedrukt zoals op een bankbiljet. Hoeveel er op een bitcoinCARD staat, of op een andere paper wallet, laat ericonto zien: je hebt alleen het adres nodig, en de kaart blijft dicht.

Ze zijn mooi om cadeau te geven, en ze vragen wat zorg: je moet ze aanmaken op een schone computer zonder internet, in één keer helemaal uitgeven, en ver houden van vocht en van de ogen van anderen. En wie hem voor je afdrukt, kan de sleutel hebben gelezen: een paper wallet vertrouw je zoveel als je de maker vertrouwt.
De eenvoudigste manier om hem te vertrouwen is hem zelf maken, op een computer zonder verbinding. Ook het toeval kun je zelf aanleveren, met dobbelstenen, en op dezelfde manier maak je de herstelwoorden. Stap voor stap, met een vrij programma: Een sleutel met dobbelstenen.
De woorden in metaal
Papier brandt en wordt nat. Voor de herstelwoorden gebruiken sommigen metaal: een slide van ons noemde het Real Hardware wallet, omdat hardware in het Engels ook ijzerwaren betekent. Vier manieren, elk met zijn prijs.
Letters op een rijKant-en-klare letters, ingeschoven en vastgezet. Je schrijft het hele woord.
Ingeslagen puntenDe eerste vier letters zijn genoeg: in de Engelse lijst, die van bijna alle wallets, zijn er geen twee woorden met dezelfde eerste vier letters. Maar een fout zie je niet meer.
RingetjesTwaalf, in de goede volgorde aaneengeregen. De volgorde is alles.
Gegraveerde QR-codeTraag om met de hand te maken, snel op de dag dat je hem nodig hebt.Het motto van die slide was festina lente, haast je langzaam. Voordat je op je metaal vertrouwt, probeer je de wallet daaruit te herstellen, met een paar satoshi's.
Meer dan één sleutel
Bij grote bedragen is één sleutel één enkel breekpunt. Elke betaling draagt een kleine regel in zich, meestal “uit te geven door wie de juiste handtekening laat zien”: de regel kan meer dan één handtekening vragen.2 Bijvoorbeeld twee van de drie sleutels, bewaard op verschillende plekken, en één verlies houdt je niet tegen. Het aantal kies je zelf aan het begin: twee van de drie, drie van de vijf. En elke sleutel kan op een andere manier bewaard worden: een op de telefoon, een in een hardwarewallet, een op papier in een la. Met deze regel hield het bedrijf van Amadori en een paar vrienden zijn kapitaal in bitcoin aan: vijf bestuurders, drie handtekeningen. In ruil daarvoor vraagt het orde: als je vergeet hoe het geheel in elkaar zit, bouwt niemand het voor je opnieuw op.
Hier staat een experiment: kies hoe je de sleutel bewaart en laat tegenslagen gebeuren, om te zien wie nog kan uitgeven. Je hebt JavaScript nodig; de les is ook zonder compleet.
De Engelse sleutel
Zo gaat het: iemand komt met een Engelse sleutel en slaat je tot je hem je bitcoins geeft.3 De wiskunde houdt stand, jij niet. Daarom is het belangrijk de sleutel los te maken van de persoon: zeg niet hoeveel je hebt, bewaar niet alles op dezelfde plek.
Als je er morgen niet meer bent
Een opa kwam de winkel binnen om bitcoins te kopen voor zijn kleinkinderen, en vroeg om een app om bij de andere opa's op te scheppen over hoeveel ze waren gegroeid.4 Wie zoiets doet, moet voor de achterblijvers opschrijven dat de bitcoins bestaan, waar de sleutel is en wie ze om hulp kunnen vragen. Doe het het best nu.
De woorden horen echter niet in het testament: zodra het is geopend, is het een openbare akte. In het testament schrijf je dat ze bestaan en waar je ze moet zoeken.
Drie vragen
Die krijg je in de winkel. Probeer te antwoorden en klap dan open.
“Ik heb een hardwarewallet gekregen met de woorden al opgeschreven in de doos.”
Dat is oplichting. De woorden maak je zelf aan, op het nieuwe apparaat dat je bij de fabrikant hebt gekocht. Wie ze voor je heeft opgeschreven, kan je geld uitgeven.
“Zet ik de woorden in mijn testament?”
Nee: zodra het is geopend, is het testament een openbare akte. Daarin schrijf je dat de bitcoins bestaan en waar de woorden te vinden zijn.
“Waar dienen twee van de drie sleutels voor?”
Eén sleutel is één enkel breekpunt. Met twee van de drie kun je nog uitgeven als je er een kwijtraakt, en wie er een steelt, heeft niet genoeg. In ruil daarvoor moet je onthouden hoe het geheel in elkaar zit.
-
Amadori bij Bitcoin.Report.Italia, 2026, min. 53. ↩
-
Slide “Hoe de blockchain werkt”, EuroNotaries, 4 november 2016, nr. 20: het meest gebruikte programma om bitcoins te verplaatsen is “betaalbaar aan wie een digitale handtekening laat zien die overeenkomt met de publieke sleutel van dit adres”, en er zijn ook multisig-programma's (meervoudige handtekening, 2-van-3). ↩
-
Amadori bij luogocomune2, 2022, min. 31. ↩
-
Amadori bij Media Pluralisti, 2025, min. 31. ↩