Rovereto, donderdag 19 november 2026 · Jaargang XIII, nr. 323
nl
Bitcoin Valley
InhoudSluiten

Berichten uit het dal waar je met bitcoin betaalt.

Leren · Gids · Les 6

Een sleutel met dobbelstenen

Een paper wallet vertrouw je zoveel als je de maker vertrouwt. Maak je hem zelf, dan blijft het vertrouwen in huis. Hier lees je hoe, met dobbelstenen in plaats van het toeval van de computer.

Het programma is paperwallet-tools, van Marco Amadori. Het is vrije software, met licentie GNU GPL versie 3 of later, en deze gids volgt versie 0.1.1. Het draait vanaf de opdrachtregel, is getest op Debian, en doet twee dingen:

  • paperwallet.py maakt een bc1q…-adres aan met de bijbehorende privésleutel, en drukt ze af op een kaart zo groot als een creditcard. Buiten staat het adres, om te ontvangen en het saldo te controleren. Binnen, gevouwen en bedekt met een tekening die haar tegen het licht verbergt, de sleutel waarmee je uitgeeft.
  • paperseed.py maakt de herstelwoorden aan, 12 of 24, en drukt ze af op een grotere kaart.

Allebei schrijven ze een pdf om dubbelzijdig te printen en een .md-bestand met dezelfde gegevens.

Waarom dobbelstenen

Zonder dobbelstenen ontstaat de sleutel uit 32 willekeurige bytes van /dev/random, en dat is de aanbevolen keuze. Dobbelstenen zijn voor wie de computer niet wil vertrouwen voor het toeval: het toeval breng je zelf in, worp voor worp. De sleutel is de SHA-256 van wat je intypt.

Je hebt er veel van nodig. Voor een sleutel van 256 bits:

Wat je gooit Elke worp Worpen voor 256 bits
Dobbelsteen met 16 vlakken, van 0 tot F één hexadecimaal cijfer, 4 bits 64
Dobbelsteen met 6 vlakken ongeveer 2,6 bits 100
Munt, 1 voor kop en 0 voor munt 1 bit 256

Een dobbelsteen met 16 vlakken draagt de cijfers 0 tot 9 en de letters A tot F: elke worp is een hexadecimaal cijfer. Ze zijn zeldzaam, en de winkel van de Valley verkocht ze. Met de dobbelsteen met 6 vlakken schrijf je de getallen op zoals ze vallen, van 1 tot 6. Spaties en regeleinden tellen niet mee, en hoofdletters en kleine letters ook niet.

Je worpen64 met de dobbelsteen met 16 vlakken, 100 met die met 6
SHA-256
→
De privésleutelbinnen in de gevouwen kaart: wie hem heeft, kan uitgeven
↓ uit de sleutel, het adres ↓
Het bc1q…-adresbuiten op de kaart: om te ontvangen en het saldo te controleren
Het toeval breng jij in, de sleutel ontstaat uit de worpen en het adres uit de sleutel. Buiten lees je alleen wat getoond mag worden.

Drie regels:

  1. Elk cijfer komt uit een echte worp. Schrijf ze niet op gevoel op en verbeter ze niet: mensen kunnen niet willekeurig zijn.
  2. Geen verzonnen zinnen. Een zin of wachtwoord dat een mens heeft bedacht, is een brain wallet: vroeg of laat raadt iemand het en haalt de wallet leeg.
  3. De worpen zijn evenveel waard als de sleutel. Dezelfde worpen geven altijd dezelfde sleutel. Als je ze op een vel noteert, moet dat vel vernietigd worden.

Het programma schat hoeveel toeval er zit in wat je intypt. Ligt het onder de 256 bits, dan waarschuwt het je voordat het meer vraagt, en stop je met Ctrl-C. De schatting is optimistisch: ze signaleert de gevallen die zeker te zwak zijn, maar geeft geen garantie over de andere. Meer worpen kunnen geen kwaad.

De computer en de printer

  • Een machine zonder netwerkverbinding. Het best een live-systeem zoals Tails, met de bestanden in het geheugen (tmpfs) en de machine aan het eind uitgezet.
  • Een USB-printer zonder geheugen. Een netwerkprinter, of een printer met intern geheugen, kan een kopie bewaren van wat hij afdrukt.
  • Fotografeer nooit de geopende kaart, de worpen of het scherm.

Ook het programma doet zijn deel: bij het starten blokkeert het de sockets van Python, zodat het programma en zijn bibliotheken geen verbindingen kunnen openen. Dat beschermt tegen een onbedoelde verbinding, maar vervangt het loskoppelen niet.

Installeren

Je installeert eerst, op een machine die je daarna loskoppelt, of op het live-systeem. Je hebt Python 3 en vijf bibliotheken nodig. Op Debian:

sudo apt install libsecp256k1-6 python3-mnemonic python3-pycryptodome python3-reportlab python3-qrcode fonts-open-sans

Op Debian 13 trixie heet de bibliotheek libsecp256k1-2: gebruik die in plaats van libsecp256k1-6. Je kunt ook installeren met pip, in een virtuele omgeving, of het Debian-pakket bouwen: de instructies staan in de README van het project.

Download de code van de projectpagina, en koppel daarna het netwerk los. De programma's start je vanuit de projectmap, als ./paperwallet.py en ./paperseed.py. Als er een bibliotheek ontbreekt, stoppen ze en zeggen ze welke.

De paper wallet, stap voor stap

1. Een proefafdruk

Eerst probeer je het met een wegwerpwallet, op signet, een testnetwerk waarvan de satoshi's niets waard zijn: elk paneel zegt het in diagonale letters.

./paperwallet.py --network signet -o prova

Print prova.pdf op A4, op schaal 100% (niet “passend maken”), dubbelzijdig, gekeerd over de lange zijde. Bekijk het vel tegen het licht: de tekens in het midden van de marges moeten samenvallen. Wis daarna de proefbestanden.

2. De wallet, met je eigen worpen

./paperwallet.py --entropy-prompt -o wallet

Het programma vraagt om de worpen en toont ze niet terwijl je typt. Er komen wallet.pdf en wallet.md uit. Op het scherm verschijnen alleen openbare gegevens, zoals het adres: nooit de sleutel.

Je kunt de worpen ook uit een bestand lezen, met --entropy-file dadi.txt: dat bestand is net zo geheim als de sleutel, en moet in het geheugen blijven en gewist worden. Er is ook --entropy-string, maar dan belandt de tekst in de geschiedenis van de shell.

Wil je de sleutel beschermen met een wachtwoord, voeg dan --bip38 toe: het wachtwoord wordt twee keer gevraagd en is nooit zichtbaar. Bij de twee standaardkopieën is er één onversleuteld en één versleuteld.

3. Printen, knippen, vouwen

Elk vel heeft twee stroken: standaard twee kopieën van dezelfde wallet, om op verschillende plekken te bewaren. Knip langs de tekens en vouw volgens de stappen die op de achterkant staan: de kant van de sleutel naar boven, dan de lijnen 1, 2 en 3 op volgorde. Buiten blijven het adres en de omslag, binnen de sleutel, onder minstens twee lagen papier per kant.

Sluit de open rand af met plakband over de twee SEAL-stroken, en zet je handtekening over het plakband: als iemand de kaart opent, zie je dat.

4. Het adres controleren

Voordat je er geld naartoe stuurt, importeer je de sleutel uit het .md-bestand in een offline wallet en kijk je of die het afgedrukte adres geeft. Electrum start je zo:

electrum --offline

Daarna maak je een nieuwe wallet aan met “Import Bitcoin addresses or private keys” en plak je de tekst van de QR-code van de sleutel, die met p2wpkh: begint.

5. Wissen, en uitzetten

Wis wallet.pdf en wallet.md, of zet ze in een versleuteld archief. Zet daarna de machine uit.

De herstelwoorden met dobbelstenen

Voor de herstelwoorden geldt hetzelfde:

./paperseed.py --entropy-prompt -o parole

Er komen 24 woorden uit, of 12 met --words 12, op een kaart per A4-vel die gevouwen 148 × 60 mm meet.

Binnen staan de genummerde woorden en een SeedQR, die onder andere SeedSigner, Blockstream Jade en BlueWallet lezen, plus een tweede QR-code met de woorden leesbaar voor wallets die geen SeedQR lezen, zoals Electrum. Buiten staat de uitgebreide publieke sleutel van het account, de xpub: genoeg voor een alleen-lezen-wallet om het saldo te volgen, en daarmee kun je niet uitgeven.

Met --passphrase voeg je een passphrase toe: twee keer gevraagd, nooit afgedrukt. De kaart zegt alleen dat die nodig is.

Proefafdruk, knippen, vouwen en verzegelen gaan hetzelfde. Daarna, net als bij de woorden in metaal uit les 6, probeer je de wallet uit de kaart te herstellen voordat je erop vertrouwt, met een paar satoshi's. Wis tot slot parole.pdf en parole.md, of versleutel ze.

Voor wie de kaart krijgt

Een paper wallet is een mooi cadeau. De instructies voor wie hem krijgt, staan binnenin gedrukt; in het kort:

  1. Controleer het saldo met alleen het adres, in een alleen-lezen-wallet (watch-only). Hoe je dat privé doet, staat in les 3. Voor een snelle blik is er ericonto: je scant het adres en ziet het saldo.
  2. Als je wilt uitgeven, doe je een sweep: je opent de kaart en verplaatst, vanaf een apparaat dat je vertrouwt, het hele saldo naar een wallet van jezelf. In Electrum is dat Wallet › Private keys › Sweep, en je scant de QR-code van de sleutel. In Sparrow is het Tools › Sweep Private Key: kies Native SegWit en voer de sleutel in zonder p2wpkh:.
  3. Alles in één keer. Na de sweep gebruik je de sleutel niet meer, en ontvang je er geen geld meer op.
  4. Vernietig elke kopie van de kaart.

Om het adres te controleren en voor de sweep raden we graag twee vrije, non-custodial programma's aan: Electrum en Sparrow.

Wat het programma doet, en wat aan jou blijft

Het programma:

  • blokkeert de sockets van Python bij het starten;
  • gebruikt geen tijdelijke bestanden, en schrijft de pdf en het .md-bestand maar één keer, alleen leesbaar voor jou;
  • controleert zijn eigen werk voordat het schrijft: van de sleutel naar het adres, van de woorden naar de seed;
  • toont op het scherm alleen openbare gegevens.

Aan jou blijft wat het programma niet kan controleren: de printwachtrij van het systeem, die naar de schijf schrijft, netwerkprinters of printers met geheugen, de swap. En het geheugen van de computer: Python garandeert niet dat de geheimen daaruit worden gewist. Daarom blijft het ideaal een live-systeem zonder verbinding, een USB-printer zonder geheugen en de machine aan het eind uitgezet.

Terug naar les 6: bewaren, en nalaten Alle lessen