Rovereto, donderdag 19 november 2026 · Jaargang XIII, nr. 323
nl
Bitcoin Valley
InhoudSluiten

Berichten uit het dal waar je met bitcoin betaalt.

Portret

“Hier kent iedereen elkaar”

Waarom juist hier, verteld door iemand die er een voorjaar met een notitieboekje heeft gewoond.

De daken van Rovereto met de bergen op de achtergrond
Rovereto, minder dan 40.000 inwoners. “Hier kent iedereen elkaar”.

In 2018 komt Giovanni Daniele Starita naar Rovereto voor een scriptie in de antropologie. Van bovenaf lijkt de stad hem “een oranje vlek”. Beneden op straat zeggen onbekenden hem goedemorgen, en dat brengt hem in de war.1

“Van bordspellen tot bier en pizza, hier kun je bijna alles kopen”, noteert hij.2 Maar het detail dat het meest verklaart, is een ander. Een ontwikkelaar zegt het hem in een paar woorden: op een kleine plek kent iedereen elkaar.3 Dat antwoord geeft ook een meisje dat in de winkel werkt, als je haar vraagt of het elders over te doen is: in grote steden niet, in kleine wel.4

Bitcoin heeft zich in Rovereto verspreid zoals de naam van een goede loodgieter. Van de dertig klanten van de winkel die Starita sprak, hadden er zesentwintig erover gehoord van iemand die ze kenden.5

Wie er zijn

In Rovereto staan 22 plekken op de kaart, en in 2026 hebben 16 rekeningen minstens één keer een betaling ontvangen met ons systeem. Daarnaast zijn er de echte cypherpunks, die het zelf hebben geregeld, en mensen die nooit van ons hebben gehoord. Van de veertien adressen op de flyer van oktober 2016 staan er nog zeven op de kaart.

De mevrouw met de kinderen

Voor de winkel was een van de bars de ontmoetingsplek, en wie niet naar een meetup ging, bleef erbuiten. Met de etalage komt de mevrouw binnen die met haar kinderen aan het wandelen is, om te vragen wat het is.6

De miners en de Argentijn

De eerste keer dat hij hem in de winkel tegenkomt, stelt een oudere man uit Rovereto zich aan Starita voor met twee magere jongens van een jaar of twintig, gekomen uit Zuid-Tirol. “Het zijn miners, hoor”, zegt hij. Ze willen de Valley zien waar iedereen het over heeft. Bitcoin, legt de oude man uit, brengt mensen samen, “maar niet allemaal: de juiste”. Starita noteert dat het op dat moment moeilijk is hem ongelijk te geven.7

Een Argentijn hoort Amadori spreken op een congres bij Venetië. Hij weet niet wat de Valley is, twee maanden later komt hij kijken en verhuist hij. Eerste post uit Rovereto: “I'm in paradise, bitcoin and Fernet”. Zo ontdekt Amadori dat in Argentinië de jongeren Fernet drinken.8

De eigenares die digitaal goud haatte

De eigenares van een bar in Rovereto wilde niets horen over digitaal goud: van geld walgde ze. Op een avond hoort ze Amadori en een ontwikkelaar aan de bar discussiëren over crypto-anarchie, vraagt ze wat dat is, en besluit ze bitcoin te accepteren.9 De oude anarchisten van Rovereto herkenden zich daarentegen niet in Bitcoin.10

Deze verhalen vertellen anderen. De verhalen ondertekend door wie erbij was, staan op de muur Ik was erbij.

Hoe groot het is

Het microbook van 2018 spreekt van “een showroom van 6.000 km²”, en dat is heel Trentino.11 De cijfers veranderen naargelang wat je telt:

Jaar Gegeven Bron
2015 18 adressen in Rovereto Bijlage, december 2015
September 2017 8 bitcoinautomaten in heel Italië il Dolomiti12
2017 Eén bar in Rovereto: 563 betalingen in bitcoin in een jaar Register12
2018 45 zaken in Trentino, waarvan 18 in Rovereto Starita, van de site van de Valley
2024 Ongeveer 60 ondernemers in de regio Il T Quotidiano
Vandaag 38 plekken op de kaart, 22 in Rovereto Deze kaart

De verhoudingen

In september 2017 waren er in heel Italië acht bitcoinautomaten, en in dat jaar ontving één enkele bar in Rovereto 563 betalingen in bitcoin, gemiddeld anderhalf per dag.12 Bij Le Iene, in februari 2018, spreekt een ondernemer uit Rovereto over 5 tot 7% van de kassa.13

In de winkels staat bitcoin naast de euro.14 Een tijd lang was de slogan #vivereinbitcoin, en Amadori vertelt over hele weken zonder euro's te gebruiken.

In de jaren in via Rialto kwamen er ook mensen die elders waren opgelicht, vaak na een contact via Telegram of WhatsApp, op zoek naar iemand die kon uitleggen wat er was gebeurd.15 In de Vallagarina zijn er mensen die flink wat zijn kwijtgeraakt, en de les over oplichting is aan die toonbank ontstaan.16

De etalage van de Comproeuro in via Rialto in Rovereto, bedrukt in blauw en geel
Via Rialto 16, Rovereto. De etalage die Bitcoin naar de stoep bracht.

Kom haar zien: de pelgrimstocht Hoe het ging, jaar na jaar


  1. G. D. Starita, On Bitcoin usage, Techno-optimism and Participation, Universiteit Utrecht, 2018, p. 20. De zinnen uit de scriptie zijn door ons vertaald uit het Engels van de auteur. ↩

  2. Starita, p. 21. ↩

  3. Starita, p. 24. ↩

  4. Starita, p. 42. ↩

  5. Starita, p. 43. ↩

  6. Amadori bij Sicurezza Bitcoin, 2025, min. 62. ↩

  7. Starita, p. 31-32. ↩

  8. Amadori bij Bitrefill, 2021, min. 41. De post wordt door hem aangehaald, in het Engels. ↩

  9. Amadori bij Final Step Bitcoin, 2026, min. 50. ↩

  10. Amadori bij Robin Seyr, 2024, min. 38. ↩

  11. Bitcoin Money, microbook, oktober 2018. ↩

  12. il Dolomiti, 13 september 2017; register. ↩↩↩

  13. Le Iene, 14 februari 2018, min. 13. Transcriptie met Whisper. ↩

  14. Dentro la Bitcoin Valley di Rovereto, SanremoNews, overgenomen door de oude site van de Bitcoin Valley, 21 augustus 2025, archiefkopie. ↩

  15. Amadori bij Sicurezza Bitcoin, 2025, min. 43. ↩

  16. Gente che ha investito in criptovalute ed ha perso tutto, L'Adige, overgenomen door de oude site van de Bitcoin Valley, 22 maart 2024, archiefkopie. ↩