Cyberpunk en cypherpunk
Het eerste is het probleem, het tweede het medicijn. Bitcoin is niet ontstaan in een bank of op een universiteit: het komt van een mailinglijst van mensen die zich op een toekomst vol surveillance voorbereidden door code te schrijven.
Cyberpunk: de kwaal
Cyberpunk is een genre van romans, strips en films. Het verbeeldt een toekomst waarin wie de macht heeft technologie gebruikt om alle anderen te controleren, en vertelt over wie in opstand komt: meestal iemand die die technologie beter begrijpt dan wie haar als wapen gebruikt.
Iedereen die Blade Runner, The Matrix of Elysium heeft gezien, kent het. In 1984 van Orwell en in V for Vendetta telt de technologie minder, maar het mechanisme is hetzelfde: een macht die de informatie controleert, en wie uit de kooi probeert te ontsnappen. In de roman probeert Winston Smith het met schrijven en met liefde, en verliest hij. In The Matrix dwingen de hackers een wapenstilstand af. In Elysium laten de computerpiraten, voor geld, alles ontploffen.
De cypherpunks: het medicijn
Vanaf het eind van de jaren tachtig zagen een paar informatici en cryptografen die toekomst niet langer als een roman. In 1992 beginnen Eric Hughes, Timothy C. May en John Gilmore een mailinglijst en noemen zich cypherpunks, naar cipher, versleuteling. Op 9 maart 1993 schrijft Hughes hun manifest, dat zo begint: “Privacy is noodzakelijk voor een open samenleving in het elektronische tijdperk”. Verderop staat de zin die alles samenvat: “Cypherpunks schrijven code”.
Ze vroegen niet om wetten. Ze bouwden gereedschap:
- sterke cryptografie, om communicatie en betalingen te beschermen;
- privacy en anonimiteit, om morgen niet gediscrimineerd en vandaag niet bedreigd te worden;
- decentralisatie, omdat wat geen centrum heeft, niet kan worden uitgezet of gecensureerd;
- open code, omdat je een programma alleen kunt vertrouwen als je het kunt lezen.
In de jaren negentig was dat gereedschap allesbehalve vanzelfsprekend. De Amerikaanse regering behandelde sterke cryptografie als een wapen en stelde de Clipper-chip voor, een versleuteling waarvan de staat een kopie van de sleutels in handen had. De cypherpunks antwoordden met code: vrije programma's, online gepubliceerd, zelfs gedrukt in boeken en op T-shirts zodat niemand ze aan de grens kon tegenhouden. Die periode heet nog steeds de “crypto wars”.
Wie ze waren
1982David Chaumde blinde handtekening, en daarna het eerste elektronische geld, DigiCash
1988Timothy C. Mayhet “Crypto-anarchistisch manifest”
1991Phil ZimmermannPGP: sterke cryptografie voor iedereen
1993Eric Hugheshet “Cypherpunkmanifest”
1997Adam BackHashcash: rekenwerk dat iets kost, tegen spam
1998Wei Daib-money: geld zonder bank
2004Hal FinneyRPOW: herbruikbare bewijzen van werk2008Satoshi NakamotoBitcoin
Timothy C. May, ingenieur bij Intel, schreef in 1988 het “Crypto-anarchistisch manifest” (The Crypto Anarchist Manifesto): cryptografie, voorspelde hij, zou de aard van de overheid, van belastingen en van de handel veranderen, zoals de drukpers de macht van de middeleeuwse gilden had veranderd. Hij is in 2018 overleden.
Phil Zimmermann verspreidde PGP gratis, met open code, in 1991. In 1993 kwam hij onder federaal onderzoek wegens export van wapens zonder vergunning; het onderzoek werd in 1996 gesloten zonder aanklacht. PGP, en later de vrije versie GPG, heeft cryptografie met publieke sleutels in handen van iedereen gelegd: hetzelfde idee waarop je wallet draait.
Adam Back bedacht Hashcash om elke e-mail een klein beetje rekenwerk te laten kosten: niets voor wie er één stuurt; te veel voor wie er een miljoen stuurt. Dat is de proof of work die de miners nu doen.
Wei Dai beschreef b-money, geld waarvan de boekhouding door alle deelnemers wordt bijgehouden in plaats van door een bank. Hal Finney bouwde RPOW, bewijzen van werk die je kon doorgeven. Finney is in 2014 overleden, en zijn lichaam is ingevroren (cryopreservatie).
Satoshi Nakamoto bracht de stukjes samen. Op 31 oktober 2008 komt zijn tekst op de mailinglijst over cryptografie, waar veel oud-cypherpunks schreven, en hij citeert b-money en Hashcash. Op 3 januari 2009 start het netwerk. Op 12 januari ontvangt Hal Finney de eerste betaling in bitcoin.
Naast hen staan mensen die niet over geld schreven. Richard Stallman, met het GNU-project, de GPL-licentie en de Free Software Foundation, heeft een generatie geleerd dat je code kunt lezen, kopiëren en verbeteren. Zonder dat idee zou Bitcoin geen programma zijn dat iedereen kan controleren.
De oorspronkelijke teksten
Ze zijn kort, en het loont om ze in hun eigen taal te lezen:
- Timothy C. May, The Crypto Anarchist Manifesto, 1988;
- Eric Hughes, A Cypherpunk's Manifesto, 1993;
- Wei Dai, b-money, 1998;
- Satoshi Nakamoto, Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System, 2008: onze kopie van de pdf, identiek aan het origineel, dat onder de MIT-licentie valt.
Van het manifest naar de bar
In 2016 waren we in Kopenhagen, op Money 20/20, de beurs van de digitale financiële wereld. We zochten iemand die ons kon uitleggen waarom Bitcoin zou mislukken, en we hebben niemand gevonden. We kwamen terug met een beeld, La locomotiva van Guccini met een ander slot: “de fakkel van de crypto-anarchie”. In de kroniek staat de rest.
Crypto-anarchie vecht niet, ze maakt overbodig, zoals gebeurd is met de cursussen voor telegrafisten. Wij zeggen het zo: “Hiërarchieën reguleren zichzelf niet en moeten overbodig worden gemaakt door alternatieven te bieden”.

Cypherpunk zijn, vandaag
Je hoeft geen informaticus te zijn. Je hebt een paar gewoontes nodig, en vrij gereedschap dat iedereen kan controleren. Alleen al de eerste regel van elke groep maakt veel uit.
Wat je schrijft
- Gebruik voor berichten Signal: het is vrij en versleutelt van begin tot eind, ook de gesprekken. Zet verdwijnende berichten aan in de chats die je niet wilt bewaren.
- Voor post die ertoe doet, zit versleuteling met publieke sleutels al in Thunderbird (OpenPGP).
- Voordat je iets online zet, vraag je je af wie het over tien jaar kan lezen.
De sleutels van je huis
- Een ander wachtwoord voor elke site, lang, bewaard in een vrije wachtwoordbeheerder zoals KeePassXC. Je hoeft er maar één te onthouden.
- De tweede factor met een app op je telefoon (bijvoorbeeld Aegis, vrij) of met een fysieke sleutel, niet met sms: je telefoonnummer kan worden gestolen.
- De herstelwoorden van je wallets op papier, nooit op een foto, nooit in een chat, nooit in de cloud. Niemand die serieus is, zal erom vragen, wij ook niet: hoe je je niet laat beetnemen.
Je apparaten
- Updates altijd geïnstalleerd en een versleutelde schijf, op de computer en op de telefoon: een verloren apparaat wordt een stuk plastic.
- Op de computer, als het kan, Linux: jij hebt de controle, en niemand stopt er reclame in.
- Op de telefoon zo weinig mogelijk machtigingen: locatie, microfoon en contacten alleen voor wie ze echt nodig heeft, en alleen terwijl je de app gebruikt.
Als je surft
- Een vrije browser zoals Firefox, met een trackerblokker zoals uBlock Origin.
- Tor Browser als je niet wilt dat de site weet waar je vandaan komt.
- Lees het nieuws met een RSS-feedlezer: jij kiest de bronnen, geen algoritme kiest voor jou. Laat je niet informeren: informeer jezelf, en hoor alle kanten.
Je geld
- Een non-custodial wallet, met de sleutels in jouw handen. Een nieuw adres voor elke betaling: de wallet doet dat vanzelf.
- Voor kleine betalingen Lightning, dat veel minder sporen achterlaat dan een on-chain-betaling. Voor je spaargeld, vroeg of laat, een eigen node: dan vraag je niemand hoeveel je hebt.
- Gebruik je geld in de vorm die jij het best vindt, contant geld inbegrepen, en denk bij het uitgeven na aan wie je het geeft.
Je gegevens
- Geef zo weinig mogelijk: een optioneel veld kun je leeg laten. Wie in Europa je gegevens verwerkt, moet je vertellen wat hij heeft en het wissen als je daarom vraagt.
- Versleutelde back-ups, op twee verschillende plekken.
De mensen
- Praat en overleg in het echt, niet alleen op sociale media. Daar zijn de bijeenkomsten ook voor.
- Leer een ander wat je weet: een netwerk is zo veilig als de mensen die het gebruiken.
Om te onthouden De lat van gedecentraliseerde digitale veiligheid ligt hoger, maar wie hem haalt, kijkt verder.
Voor wie ermee wil spelen: Bitcoin: The Mining Game komt eraan, het kaartspel van de Bitcoin Valley over mining.
Drie vragen
Die krijg je in de klas. Probeer te antwoorden en klap dan open.
“Cyberpunk of cypherpunk?”
Cyberpunk is een genre van romans en films: de toekomst waarin wie de technologie heeft, de anderen controleert. Cypherpunks zijn echte mensen die sinds de jaren negentig code schrijven om te zorgen dat die toekomst er niet komt. Het eerste is het probleem, het tweede het medicijn.
“Heeft Satoshi Bitcoin in zijn eentje uitgevonden?”
Hij heeft stukjes samengebracht die al bestonden: de proof of work van Adam Back, het idee van b-money van Wei Dai, twintig jaar vrije cryptografie. Het nieuwe was de manier om ze te laten samenwerken zonder iemand in het midden.
“Waar is privacy goed voor, als ik niets te verbergen heb?”
“Privacy is noodzakelijk voor een open samenleving in het elektronische tijdperk”, schreef Eric Hughes in 1993. Privacy betekent niet verbergen: het betekent kiezen aan wie je wat laat zien.
Deze pagina komt voort uit de slides van “Digitaal burgerschap”, een cursus voor een eindexamenklas van het avondonderwijs in het schooljaar 2023-2024, getiteld “Cyberpunk tegen cypherpunk, van de kwaal naar het medicijn”.