Rovereto, donderdag 19 november 2026 · Jaargang XIII, nr. 323
nl
Bitcoin Valley
InhoudSluiten

Berichten uit het dal waar je met bitcoin betaalt.

Leren · Les 4 van 8 · Eenvoudige versie

Lightning

“Op de oude manier of Lightning Network?”, vragen ze je in de sigarenwinkel.

Waarom het nodig is

In het grootboek van Bitcoin wordt elke tien minuten een pagina geschreven, die in Bitcoin een blok heet, en de ruimte kost geld. Een betaling die daar staat, heet on-chain, en om een huis te kopen is dat prima. In december 2017, met een verstopt netwerk, was een koffie betalen onmogelijk geworden.

Als elke koffie in het grootboek belandde, zouden de blokken enorm moeten zijn, en niemand zou ze nog thuis kunnen controleren. Met kleine blokken kan iedereen controleren, maar er passen alleen olietankers en vliegdekschepen door. Lightning houdt de koffies buiten het grootboek, en het grootboek blijft controleerbaar.

De euro: drie netwerken

  • Contant de koffie
  • Pinpas de boodschappen
  • Overboeking de huur

De huur betaal je niet in muntjes.

Bitcoin: één netwerk

  • Lightning de koffie, de boodschappen
  • In het grootboek het huis

Hetzelfde geld, van de cent tot het huis.

De tekening uit onze cursussen kreeg door de jaren een ander onderschrift: “One ring to rule them all” in 2016, “One size fits all?”, met een vraagteken, in 2018, “Nu wel” in 2021, met Lightning, en “Eén maat, graag!” in 2024.

De rekening in de bar

Je gaat altijd naar dezelfde bar. In plaats van elke koffie af te rekenen, stoppen jij en de barman twintig euro in een kistje met twee sloten, elk een sleutel. Op een briefje dat jullie allebei ondertekenen, noteren jullie van wie dat geld is, koffie na koffie. Als je wilt, sluit je af: het kistje gaat open en ieder pakt zijn deel.

Hier staat een experiment: de rekening in de bar met echt ondertekende briefjes en een betaling die via de barman loopt. Je hebt JavaScript nodig; de les is ook zonder compleet.

Lightning werkt zo. Het kistje staat in het grootboek van Bitcoin, het briefje niet. En de barman kan ook een koffie afboeken voor een vriend die in dezelfde bar komt: van briefje naar briefje gaat de betaling de stad door zonder het grootboek te raken.

Wat er gebeurt als iemand vals speelt

Het oude briefje blijft ondertekend, en wie het probeert te gebruiken, kan alles verliezen: als iemand het maar opmerkt. Om het op te merken is er een termijn, vastgelegd als het kistje wordt geopend: de wallet moet minstens één keer binnen die termijn aanstaan, of hij laat de wacht over aan een dienst die voor hem controleert.1

Net nadat het kistje is geopend

  • Jij € 20
  • Barman € 0

Alle ruimte om te ontvangen staat aan de kant van de barman.

Na een koffie van € 1

  • Jij € 19
  • Barman € 1

Jouw deel is wat je kunt uitgeven, het zijne wat je nog kunt ontvangen.

Hoeveel je kunt betalen en hoeveel je kunt ontvangen. In het kistje staat het geld aan de ene of aan de andere kant: jouw deel is wat je kunt uitgeven, het deel van de barman is wat je nog kunt ontvangen. Als de twintig euro van jou waren en je ze allemaal hebt uitgegeven, is jouw deel leeg en is er alle ruimte om te ontvangen. Dat heet uitgaande liquiditeit en inkomende liquiditeit. Een handige wallet opent het kistje of maakt het groter als dat nodig is. Een kleine reserve blijft voor ieder vastliggen, als onderpand: de specificatie stelt 1% van het kistje voor.2

Wie de betaling bezorgt

Als jij en de winkel geen gezamenlijk kistje hebben, loopt de betaling via de kistjes van anderen. Elke node, dus wie die kistjes openhoudt, geeft hem door aan de volgende en houdt een vergoeding: een vast bedrag plus een percentage. Elke node kent alleen de vorige en de volgende: hij weet niet wie er nog meer op de route zit, en ook niet hoe lang die is. Een grote betaling kan zich ook opsplitsen en via meerdere wegen aankomen: voor jou lijkt het er één.3

Openen, betalen, sluiten

Op school had het kanaal een andere vergelijking: de blockchain als notaris. Je legt een gezamenlijk fonds in en laat het bij de notaris vastleggen; als de ander de afspraak breekt, geeft de rechter jou gelijk; om af te sluiten ga je terug naar de notaris, samen of alleen.

  1. Openenin het grootboekhet kistje met twee sloten
  2. Betalenbuiten het grootboekde briefjes, zoveel als je wilt
  3. Sluitenin het grootboekieder pakt zijn deel

Drie manieren om te sluiten

  • In overleg snel, kost weinig
  • Alleen trager, kost meer
  • Met een oud briefje wie vals speelt, riskeert alles te verliezen
De drie fasen van het kanaal, zoals we ze in 2021 aan studenten uitlegden.

Bij de kassa

De winkelier tikt het bedrag in, jij scant de QR-code en bevestigt. Een paar seconden later verschijnt de bevestiging op zijn telefoon.

Wat er in de QR-code staat. Een Lightning-factuur, een betaalverzoek: een code die begint met lnbc en zegt hoeveel, aan wie en tot wanneer. Er is er een voor elke verkoop, en de vervaltijd bepaalt wie hem aanmaakt: als de klant er te lang over doet, zegt de kassa “Betaling verlopen” en wordt er een nieuwe gemaakt, zonder dat iemand iets is kwijtgeraakt.4

In september 2023 trok Paolo Coletti door Rovereto en betaalde van alles: de hoogste kosten met Lightning waren 133 sats, 3,4 cent. Dezelfde dag kostte een ijsje van 3 euro hem on-chain 2,17 euro aan transactiekosten.

Een hand houdt een telefoon vast die een betaling in uitvoering toont
September 2023, uit de video van Coletti.

Je kunt ver onder de prijs van een koffie gaan. In 2018 vertelde Amadori: “ik heb zelfs een ijsblokje betaald”. In 2025 noemt hij het nog steeds, om te zeggen dat je minder dan een duizendste euro betaalt.

Schermafbeelding van een Lightning-betaalterminal uit 2018
“Payment completed”. De Lightning-betaalterminal van inbitcoin in 2018.

Als het niet lukt

Factuur verlopen. De tijd is om: je vraagt om een nieuwe QR-code. Niemand heeft iets betaald.

Betaling mislukt. Je wallet heeft de satoshi's niet tot bij de winkel gekregen: er is bijvoorbeeld geen ruimte in een kanaal onderweg, of een node heeft een probleem.5 Je bent niets kwijt: probeer het opnieuw, of vraag om een nieuwe QR-code.

Wie achter de kassa staat, let op één ding: je geeft de spullen mee als de kassa “Betaling ontvangen” zegt.

Hier

De eerste keer was begin juni 2018 bij Mani al Cielo: een nietsvermoedende ober met de betaalterminal in de hand en de ontwikkelaars van RGB die vanuit de tuin betaalden, elk met een andere wallet. Op 29 juni 2018, in Venetië, vertoont Amadori een video die een paar dagen eerder is gemaakt: een scheutje tonic bij een gin-tonic, betaald met Lightning. Hij presenteert het als de eerste bar van Europa. Sinds 2023 is het de normale manier van betalen in de Valley.

Op wie we vertrouwen: een handige wallet met kanalen leunt op de node van een bedrijf, dat ze voor je opent; een wallet op Spark heeft geen kanalen, en leunt op een groep operators. Als de wallet non-custodial is, blijft het geld van jou, en als wie je ondersteunt verdwijnt, ga je terug naar on-chain, met de transactiekosten van die dag. Als hij custodial is, houdt het bedrijf het geld, zoals les 3 uitlegt. Voor een koffie is dat prima. Voor je spaargeld lees je les 6.

Drie vragen

Die krijg je in de winkel. Probeer te antwoorden en klap dan open.

“Waarom betaal ik de koffie niet rechtstreeks in het grootboek?”

Dat kan, maar de ruimte in het grootboek kost geld en kijkt niet naar de prijs van de koffie. Op een dag in 2023 kostte een ijsje van 3 euro in Rovereto 2,17 euro aan transactiekosten; met Lightning die dag hooguit 3,4 cent.

“En als het netwerk halverwege de betaling wegvalt?”

Niemand kan de koffie halverwege houden: alles komt aan of alles gaat terug. Als de verbinding terugkomt, vindt de kassa de betaling.

“Waarom kost de eerste keer opwaarderen meer?”

Om te ontvangen heb je ruimte nodig. De wallet opent een kanaal, het kistje met twee sloten, en dat wordt in het grootboek geschreven: voor die regel betaal je.

Les 5: achter de toonbank Alle lessen


  1. BOLT 5: wie geld in een kanaal heeft, moet de keten in de gaten houden, en als de ander een oud briefje publiceert, kan wie het opmerkt al het geld van het kanaal nemen. BOLT 2: de wachttijd, to_self_delay, wordt vastgelegd als het kanaal wordt geopend. De uitbestede controle staat bij de “Huidige beperkingen” in onze slides “Lightning Network”, december 2021. Gelezen op 14 november 2026. ↩

  2. BOLT 2, de reserve van het kanaal: “1% of the channel total is suggested”. Ieder houdt die aan om iets te verliezen te hebben als hij een oud briefje zou publiceren. Gelezen op 14 november 2026. ↩

  3. BOLT 4: de tussenliggende nodes kunnen niet weten welke andere nodes, naast de vorige en de volgende, deel uitmaken van de route, en ook niet hoe lang die is. BOLT 7: elke node kondigt voor elk kanaal een vaste vergoeding (fee_base_msat) en een proportionele (fee_proportional_millionths) aan. BOLT 9: betalingen in meerdere delen zijn de functie basic_mpp, beschreven in BOLT 4. Gelezen op 14 november 2026. ↩

  4. BOLT 11: het voorvoegsel lnbc staat voor Bitcoin op het hoofdnetwerk; de vervaltijd is, als de factuur er geen aangeeft, 3600 seconden, een uur; na de vervaltijd hoort wie betaalt de betaling niet te proberen en hoort wie ontvangt haar niet te accepteren. Dat er een per verkoop is, is hoe de kassa werkt, geen regel van de specificatie. Gelezen op 14 november 2026. ↩

  5. BOLT 4, de foutmeldingen: temporary_channel_failure voor een kanaal dat niet kan doorsturen, bijvoorbeeld omdat het zijn capaciteit heeft bereikt, en temporary_node_failure voor een tijdelijk probleem van de node. Gelezen op 14 november 2026. ↩