Wat het is
Dit zijn de vergelijkingen van Marco Amadori. Een vergelijking is om een idee te proeven: wie er voorspellingen mee doet, raakt de draad kwijt. Bij elke vergelijking staat waar ze mank gaat.
Goud dat zich teleporteert
Stel je een metaal voor dat zo zeldzaam is als goud, met één magische eigenschap: je kunt het teleporteren.1 Als je je dat kunt voorstellen, zegt Amadori, “dan heb je al 80% van wat Bitcoin is”. Het is om het te begrijpen.
Op het bordje in de etalage zeiden we het zo: hou je van goud? Dan ga je Bitcoin geweldig vinden.2
| Goud | Bitcoin | |
|---|---|---|
| Hoeveel er is | er komt steeds nieuw bij, en hoeveel in de toekomst weet niemand | 21 miljoen, met het tijdschema vastgelegd in het protocol |
| Is het echt? | daar zijn experts en instrumenten voor nodig, en certificaten worden vervalst | het is wiskunde: iedereen controleert het zelf |
| Verplaatsen | traag en duur | overal naartoe, in een paar minuten |
| Meenemen | het is zwaar, je ziet het bij de controles en het kan gestolen worden | op reis neem je niets mee: je hoeft alleen je herstelwoorden veilig te bewaren, en je vindt het terug vanaf elke telefoon |
| Er een koffie mee betalen | het is niet deelbaar | tot op 0,00000001 bitcoin |
| Afpakken | het wordt in beslag genomen: in 1933 verplichtten de Verenigde Staten hun burgers het in te leveren3 | met goed bewaarde sleutels pakt niemand het van je af op gezag |
De stelling van Pythagoras
De stelling van Pythagoras kan iedereen controleren, en iedereen gebruikt haar waarvoor hij haar nodig heeft: voor ballistiek, voor een versiering, voor een mooi cijfer op school. Ook Bitcoin dient waarvoor degene die het gebruikt het inzet. Als je een vrouw in Afghanistan bent en een wetenschapsboek wilt kopen, bijvoorbeeld Over het ontstaan van soorten van Darwin, is het misschien het enige geld dat je kunt gebruiken: niemand kan je betaling tegenhouden.4 En je kunt bewijzen dat een document op een bepaalde dag bestond zonder het op de keten te schrijven: de vingerafdruk ervan reist verborgen mee in een betaling die je toch al deed.
Het grootboek
Een foto stuur je naar honderd vrienden en je hebt er nog steeds een. Bij digitaal geld was dat het probleem: wie garandeerde dat dezelfde euro niet ook naar iemand anders was gegaan? Er was een kantoor nodig dat de boekhouding bijhield. Bitcoin lost het op met een grootboek dat iedereen controleert: een uitgegeven bitcoin is uitgegeven, voor iedereen.5
De gouden munt die je op plaatjes ziet, is een gadget. Wat bestaat, is een openbaar grootboek dat op tienduizenden computers gekopieerd staat. Ongeveer elke tien minuten komt er een pagina bij, die in Bitcoin een blok heet, en de blokken zetten zich af als gesteentelagen: om een oud blok te veranderen moet je alle blokken erboven opnieuw maken. Krijgt een computer twee verschillende versies, dan houdt hij de versie die het meeste werk heeft gekost: om een valse door te drukken zou je het werk van iedereen opnieuw moeten doen, en sneller dan iedereen.6
Als archief is het traag, duur en inefficiënt: in onze cursussen noemden we het schrijven op diamanten, en daar gaat het nu juist om. En het is openbaar: iedereen kan het lezen, en les 3 legt uit hoe. Het saldo van een adres, bijvoorbeeld dat van een bitcoinCARD, laat ericonto zien.
Hier staat een experiment: je verandert een oude regel in een keten van vijf blokken en alle blokken erboven breken. Je hebt JavaScript nodig; de les is ook zonder compleet.
Wie het grootboek schrijft
De miners gooien geblinddoekt pijltjes naar een dartbord. Wie raak gooit, schrijft het blok en krijgt de beloning: de nieuwe bitcoins, plus de transactiekosten van de betalingen die hij erin heeft gezet. Elke 2.016 blokken, ongeveer twee weken, kijkt het netwerk hoe lang het heeft geduurd en maakt het de roos kleiner of groter: komen er meer spelers bij, dan wordt hij kleiner, gaan er spelers weg, dan wordt hij groter, en één blok per tien minuten blijft de regel.7 De pijltjes kosten elektriciteit: daar komt de veiligheid vandaan. Wie ze zijn, hoeveel ze verbruiken en waar ze hun energie vandaan halen: het mining.
Hier staat een experiment: je telefoon gooit echte pijltjes met SHA-256 en je merkt hoe het wachten groeit bij elke nul. Je hebt JavaScript nodig; de les is ook zonder compleet.
Geen keizer
Vóór Bitcoin had elk digitaal geld iemand die er meer van kon bijdrukken of een betaling kon tegenhouden. Bitcoin lijkt meer op de stelling van Pythagoras dan op Facebook: er is geen eigenaar, er is geen hoofdkantoor. De regels staan in de software, iedereen kan ze lezen, en om ze te veranderen moet het netwerk de wijziging overnemen. Zelfs de uitvinder niet: Satoshi Nakamoto heeft de werking van Bitcoin bedacht en gepubliceerd, en heeft geen enkele macht om een betaling te stoppen of de regels te veranderen.8 Een rechter die beveelt een transactie te schrappen is als een rechter die beveelt de valversnelling te veranderen.
Eenentwintig miljoen
Er zullen er hooguit 21 miljoen bestaan. Een bitcoin is deelbaar in honderd miljoen satoshi's. In het begin was de goudzeef van Dagobert Duck in de Klondike genoeg, nu zijn er bulldozers nodig: ze delven wordt steeds moeilijker, en het tempo ligt sinds 2009 vast.
Elke 210.000 blokken, ongeveer vier jaar, halveert de beloning. In 2009 was het 50 bitcoin per blok; sinds 20 april 2024 is het 3,125, en de volgende halving (de halvering van de beloning) wordt in het voorjaar van 2028 verwacht.9 Nu komen er zo'n 164.000 bitcoin per jaar bij, 0,8% van wat er al bestaat; van goud wordt elk jaar ongeveer 1,5% gedolven van wat er al is gewonnen.10 Met de tijd betalen steeds meer de transactiekosten de miners.
Hier staat een experiment: een tijdschuif over de 33 halvings, tot het totaal van 20.999.999,9769 bitcoin. Je hebt JavaScript nodig; de les is ook zonder compleet.
De sleutel
Bitcoins hebben betekent een sleutel kennen. Wie de sleutel heeft, kan uitgeven. Er is geen callcenter, en als je hem kwijtraakt, geeft niemand hem je terug. De wallet is de sleutelbos.
Er is geen weg terug
Een betaling kun je niet terugdraaien. Betaal je de verkeerde persoon, dan kan alleen die persoon je het geld teruggeven.
Drie dingen met één woord
Waardeopslag, betaalsysteem, grootboek: als twee mensen ruziën over Bitcoin, hebben ze het meestal over drie verschillende dingen. Voor een koffie telt het netwerk, en in de Valley zie je ook het goud goed: wie bitcoins heeft, houdt ze liever.
De koers
Hij gaat flink op en neer: van december 2017 tot december 2018 verloor hij meer dan vier vijfde van zijn waarde. Hier doen we geen voorspellingen: hier leer je het te gebruiken.
Drie vragen
Die krijg je in de winkel. Probeer te antwoorden en klap dan open.
“Waar zijn mijn bitcoins, in mijn telefoon?”
Nee. Ze staan in het openbare grootboek, gekopieerd op tienduizenden computers. In je telefoon zit de sleutel die ze verplaatst: als je die kwijtraakt en je herstelwoorden niet hebt, geeft niemand hem je terug.
“En als een rechter beveelt een betaling terug te draaien?”
Het grootboek verandert niet: je zou alle blokken die erna kwamen opnieuw moeten schrijven, met alle elektriciteit die ze hebben gekost. De rechter kan wel bij de mensen komen, en wie het geld heeft ontvangen, kan het teruggeven.
“Hoeveel bitcoins komen er?”
Hooguit 21 miljoen, elk deelbaar in honderd miljoen satoshi's. Het tijdschema ligt vast sinds 2009: de beloning van de miners halveert elke 210.000 blokken, ongeveer vier jaar.
-
Het beeld van een metaal dat zo zeldzaam is als goud, met één bijzondere eigenschap, namelijk reizen over een communicatiekanaal, is van Satoshi Nakamoto (bitcointalk, 27 augustus 2010); het teleporteren is hoe Amadori het zegt. ↩
-
Etalagebordje “Hou je van goud? Dan ga je Bitcoin geweldig vinden!”, in het archief van de winkel. ↩
-
Executive Order 6102, ondertekend door Franklin D. Roosevelt op 5 april 1933: goud in munten, baren en certificaten moest vóór 1 mei worden ingeleverd bij de Federal Reserve. ↩
-
Amadori bij Canale Italia, 2025, min. 5: een van de sleutels van Bitcoin als betaalsysteem is dat het niet te censureren is. Het boek van Darwin is een voorbeeld van ons. ↩
-
Satoshi Nakamoto, Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System, samenvatting en §2 (de tekst). ↩
-
Satoshi Nakamoto, Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System, §5 (de tekst): de nodes beschouwen de langste keten als de juiste, die waar het meeste werk in zit. ↩
-
Bitcoin Developer Guide, “Block Chain”: “Every 2,016 blocks” berekent het netwerk de moeilijkheidsgraad opnieuw op basis van de verstreken tijd, met een doel van twee weken; de blokbeloning is de subsidie plus de transactiekosten van de opgenomen transacties. ↩
-
Microboek Bitcoin Money, p. 6: Satoshi Nakamoto heeft geen enkele feitelijke macht over Bitcoin, hij heeft de werking ervan bedacht en openbaar gemaakt. ↩
-
Bitcoin Wiki, “Controlled supply”: halvering met 50% elke 210.000 blokken, ongeveer vier jaar; blok 840.000 is van 20 april 2024, en sindsdien is de beloning 3,125. Het voorjaar van 2028 is een berekening van ons van 14 november 2026: tot blok 1.050.000 zijn het nog ongeveer 74.000 blokken, van tien minuten elk. Dat de transactiekosten de plaats van de beloning innemen, schrijft Satoshi in §6 van de tekst. ↩
-
Onze berekening: 3,125 × 144 × 365 = 164.250 bitcoin per jaar op ongeveer 20,1 miljoen. Goud: ongeveer 3.300 ton gedolven in 2024 (USGS, Mineral Commodity Summaries 2025) op ongeveer 222.600 ton die in de geschiedenis al is gewonnen (World Gold Council, “How much gold has been mined?”). ↩