Rovereto, donderdag 19 november 2026 · Jaargang XIII, nr. 323
nl
Bitcoin Valley
InhoudSluiten

Berichten uit het dal waar je met bitcoin betaalt.

Leren · Les 3 · Verdieping

In het grootboek kijken

Het grootboek van Bitcoin staat open voor iedereen. Met een block explorer lees je het zelf: een betaling, de bevestigingen ervan, wat er echt is aangekomen.

Het grootboek is openbaar, en iedereen kan het lezen. Een block explorer is een site die het in pagina's zet: je zoekt een betaling of een adres op en hij laat je zien wat er staat. Twee voorbeelden van de vele zijn mempool.space en blockstream.info. Ze lezen allemaal hetzelfde grootboek: kies degene die jou het best bevalt. We hebben er hier ook een: inexp, de explorer die bij inbitcoin is ontstaan, waar de site de zoekopdrachten voor je doet.

Lightning-betalingen zie je daar niet, omdat ze buiten het grootboek gaan: hooguit zie je een kanaal dat opengaat of sluit. Je ziet de on-chain-betalingen, die naar een Bitcoin-adres zoals bc1q….

In het zoekvak plak je het adres, of de identificatie van de transactie, de txid: 64 tekens die de wallet laat zien in de details van de betaling.

Hoe je een transactie leest

De bevestigingen. “Onbevestigd” betekent dat de transactie wacht in de mempool, de wachtkamer. Als ze in een blok komt, heeft ze één bevestiging, en elk blok daarna voegt er een toe, ongeveer elke tien minuten. Op hoeveel je moet wachten, hangt af van het bedrag en van wie betaalt: de berekening staat in les 8.

Een voorbeeldtransactie, met ronde getallen: dezelfde die we hieronder regel voor regel bespreken.

Een voorbeeld, met ronde getallen satoshi
Input: eerder ontvangen bitcoin die nog niet is uitgegeven 100.000
Output: naar wie ontvangt 30.000
Output: het wisselgeld, naar wie betaalt 69.000
Transactiekosten: het verschil 1.000
100.000 satoshi's die eerder zijn ontvangen en nog niet zijn uitgegeven, gaan er in hun geheel in en worden in drieën verdeeld: 30.000 naar wie ontvangt, 69.000 wisselgeld naar wie betaalt, en 1.000 aan transactiekosten naar de miner.100.000SATSontvangen, niet uitgegeven30.000naar wie ontvangt69.000het wisselgeld, naar wie betaalt1.000transactiekosten, naar de miner
Dezelfde transactie, getekend: de input wordt in zijn geheel uitgegeven en verdeeld, elke strook zo breed als zijn deel. Het rode reepje zijn de transactiekosten, iets dikker getekend: naar verhouding zou het een draadje zijn. Echte transacties zie je zo op inexp.

Inputs en outputs. Een overboeking heeft één afzender en één ontvanger. Een Bitcoin-transactie daarentegen, zei een slide uit onze cursussen, “heeft n ‘afzenders’ en m ‘ontvangers’”.1 De inputs zijn bitcoins die eerder zijn ontvangen en nog niet zijn uitgegeven (in het Engels UTXO): zoals een bankbiljet geef je ze in één keer uit. De outputs zijn de nieuwe bedragen die eruit ontstaan, en ze blijven daar staan tot iemand ze op zijn beurt uitgeeft.

Het wisselgeld. Het is als een koffie betalen met een briefje van twintig euro: het briefje gaat in zijn geheel weg, en je krijgt wisselgeld terug. Zo gaat meestal één output naar wie ontvangt en een andere terug naar wie betaalt, naar een eigen adres. Bijna altijd is dat een nieuw adres, niet het adres waar de satoshi's vandaan kwamen: dat is geen fout, dat is de wallet die zijn werk doet. De explorer weet niet welke van de twee het wisselgeld is. Je wallet wel: hij kent al zijn adressen.

De transactiekosten. Dat is geen output: het is wat ontbreekt. Je telt de inputs op, trekt de outputs eraf, en het verschil gaat naar de miner die het blok schrijft. Ze hangen niet af van het bedrag, maar van de ruimte die de transactie inneemt en van hoe vol de mempool is. De explorer toont ze ook in satoshi's per virtuele byte, sat/vB.

Wat iemand ziet die kijkt. In het grootboek staat je naam niet: er staan adressen. Bitcoin is pseudoniem, niet anoniem. Als een adres aan jou gekoppeld raakt, omdat je het aan een winkel hebt gegeven of in een post hebt gezet, kun je vanaf daar volgen wat er is langsgekomen. Daarom maakt de wallet bij elke ontvangst een nieuw adres aan, zoals de tekst van Satoshi al aanraadde.2 Altijd op hetzelfde adres ontvangen heet adreshergebruik (address reuse), en dat kun je beter vermijden: het zet je betalingen op een rij voor de ogen van wie dat adres kent, dus de mensen aan wie je het hebt gegeven en wie het in die post vindt. Met elke keer een nieuw adres vindt wie jou heeft betaald zijn eigen betaling terug, niet de rij van de andere.

Een ontvangen betaling controleren

  1. Neem uit de wallet het adres dat je aan de betaler hebt gegeven.
  2. Zoek het op in de explorer en open de binnenkomende transactie.
  3. Kijk naar de output naar jouw adres: het bedrag dat je ontvangt, is dat, niet het totaal van de transactie.
  4. Kijk naar de bevestigingen. Zolang het er nul zijn, is de betaling nog niet geschreven.
  5. De wallet moet hetzelfde zeggen.

Een schermafbeelding of een link van wie betaalt, is geen bewijs. Zoek zelf, met je eigen adres.

Privé zoeken

Als je een adres opzoekt, ziet de site die het je laat zien de vraag en je IP-adres, en kan hij ze aan elkaar koppelen: dat adres, en het saldo ervan, worden in zijn ogen van jou. Hou je dat liever voor jezelf, dan zijn er drie handige manieren:

  • een block explorer die op je eigen node draait: het grootboek heb je al, en je vraagt niemand iets;
  • Tor, dat je IP-adres voor de explorer verbergt;
  • een alleen-lezen-wallet (watch-only), die een adres volgt zonder te kunnen uitgeven. Hij vraagt de gegevens aan een server, of aan je eigen node als je die hebt.

Les 3: de eerste wallet Een block explorer op je eigen node Hoeveel bevestigingen genoeg zijn


  1. Slides van de cursus Basics, maart 2025, nr. 8. ↩

  2. Satoshi Nakamoto, Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System, 2008, §10 (de tekst): “a new key pair should be used for each transaction to keep them from being linked to a common owner”. Slides van de cursus Basics, maart 2025, nr. 15. ↩